3272 Defa Okundu

           Bugün  size 1. Dünya savaşı dönemi Osmanlı devletini mahveden  İngiliz kadın casus  Gertrude Bell `den bahsetmek istiyorum.Bana sorarsanız  İngiltere de gelmiş geçmiş en önemli karakterlerden biridir.14 temmuz 1868 tarihinde , İngiltere'nin Durham County kentinde  dünyaya geldi .Ailesi varlıklı  saygın bir aileydi.3 Yaşında  annesini kaybetti. Bell ilk ve ortaokul tahsillerini  Londra` da  yaptı.Üniversite tahsilini Oxford` a  yaptı.Okulu 1.  Olarak bitirdi.Okuldan mezun olduktan sonra,   dünyanın çeşitli yerlerine seyahatler yaptı .1897-1898   ve 1902-1903  yıllarında 2 sefer dünya turuna çıktı.1899  yılında ilk defa Osmanlı devleti topraklarına geldi.1899 yılında Kudüs` e geldi .Anladığımız kadarıyla  casusluk vazifesinin bu tarihlerde başladığını düşünüyoruz.Araplarla yakın ilişkiler  kuruyor  ,Onlar hakkında makale  ve raporlar hazırlıyor.Arkeolok olduğu için ören yerlerini   ziyaret ediyor kazılar yapıyor.Kısacası   kendisini  bu coğrafyanın  bir ferdi olarak kabul ettirmişti.

        Bell, 1907'in Mart'ında arkadaşı arkeolog William Ramsay ile birlikte Anadolu'ya geldi. Daha sonra Ocak 1909'da Mezopotamya'ya bir gezi düzenleyen Bell, bu sırada Geç Hitit dönemine ait olan Karkamış'ta önemli keşif ve incelemelerde bulundu ve bu bölgede kısa süreli kazılar yaptı. Sonra Irak'taki ünlü antik şehir olan Babil'e gitti. Hiç evlenmemiş olan Bell` in  Osmanlı devletinde  askeri personel olarak görev yapmış  bir subayla ilişki yaşadığı idda edilir . Bu adamda enteresan bir kişilik, İngiliz ordusunda yarbay olarak görev yapan Charles Hotham Montagu Doughty Wylie. Aslında    Wylie   evli birisiydi. Çift  bir süre mektuplaştılar. Belki bir aşk değil  istihbarat amaçlı bir ilişkiydi  bilemiyoruz , Allah bilir.Bell ve  Wylie `nin 1909 da Konya da  ilk defa tanıştıkları  düşünülüyor.Zira o dönem Wylie Konya  İngiltere nin askeri konsolosuydu.

          Doughty Wylie 1896-1897 Girit sorunu sırasında Girit'te görev aldı. Daha sonra Anadolu'da Konya ve Mersin'de askeri konsolos olarak bulundu. Adana'daki Ermeni olayları sırasında Türklerin haklı olduğunu belirten raporlarıyla gündeme geldi. Balkan Savaşları sırasında ise Kızılhaç'ta görev yaparak pek çok hastaya ve yaralıya yardım etti. O yüzden  Wylie  e padişah tarafından İkinci Rütbeden Mecidi Nişanı takdim edildi.Türkçeyi  çok iyi konuşan  Wylie  Çanakkale  çıkarmasında  general Hamilton` un  yakın kadrosuna alındı.Seddülbahir  kalesinin alınma  girişiminde  savaşın 2. Günü   hücum sırasında  başından aldığı tek kurşunla  hayatını kaybetti.Silah arkadaşları  Wylie` nin cesedini  Haraptepe ye  gömdüler.Wylie nin mezarı Gelibolu yarımadasındaki tek yabancı mezardır. Wylie ` nin ölümünün Bell i  olumsuz olarak  etkilediği  ,O andan itibaren  Türklere  azıllı bir düşman olduğunu   görüyoruz.Arap coğrafyasında  Osmanlı devletine  isyan çıkartmış.Kabileleri  birbirlerine düşman etmiş, Adeta cetvelle  yeni devletlerin  sınırlarını  çizmiştir. Bell ünlü casus  Lawrence `i yetiştiren hocasıdır aynı zamanda.İkili Arap coğrafyasını  baklava gibi dilim dilim parçaladılar.

        Bell  boş birisi değildir  .6 yabancı dili anadili gibi konuşup  yazabilen biriydi. (Türkçe, Arapça, Farsça, Fransızca, Almanca ve İtalyanca)Arkeolok  olarak yaptığı  çalışmalar bugün bile  en saygın dergi ,kitap ve yayınlarda kaynak olarak gösterilmektedir.Bağdat Arkeoloji  müzesinin kurucusudur.Hatta müze içinde birde büstü bulunmaktaydı.Malesef 2003 Amerikan işgalinde müzenin içindeki paha biçilmez  binlerce tarihi eser  askerler  tarafından yağmalanıp yurtdışına kaçırıldı.Bell aynı zamanda Irak devletinin kurucusudur.Şerif Hüseyin `in oğlu  Faysal ı  Irak kralı yapan kişidir.

        Bell  12 temmuz  1926  tarihinde  yanlızlıktan girdiği ,ağır depresyon sonucu  aşırı dozda  uyku ilacı içerek intihar etti.Kızıl  saçlı kadın casus  öldüğünde 58  yaşındaydı.Görkemli bir cenaze töreni yapıldı.Hatta Irak kralı Faysal` ın  saray penceresinden  cenaze  kortejini  selamladığı rivayet edilir.Cenaze  Bağdat ta   British Cemetery mezarlığında toprağa verildi.Sonradan lahit tipi  bir  mezar yapıldı.

        Bugün Bell `den bize  7000 kare fotoğraf  binlerce belge ,doküman ,mektup kalmıştır.Fotoğraf ve belgelerin bir kısmı araştırmacılara açıktır.Bell` in  film kayıtlarına gelince   arşivlerde 2 yerde rasladım.Biri Bağdat ta kaldığı evden çıkarken  kısa siyah beyaz bir kayıt.Diğeri  Mısır `da Nil nehiri  kenarında çekilmiş renkli kaliteli bir film .Bunları daha önce  sosyal medyada  yayınlamıştım.Can düşmanım olduğu  halde  kadına  hayran  oldum .Neden mi  Çünkü  işini çok iyi yapmış ve kafasındaki  hayali gerçekleştirmiş.Bence hayatı  okullarda ders olarak  okutulmalı.Müslümanların bu kadından alacağı çok ders var .Mayıs 2016 yılında ünlü casus Bell `in hayatı filmde canlandırıldı .Filmin ismi Çöl kraliçesi.Filmin senaristliği ve yönetmenliği Werner Herzog’a aitken, başrolde Nicole Kidman yer alıyor.Kadronun diğer yıldızları ise Robert Pattinson, Damian Lewis, James Franco ve Christopher Fulford dur .Filmi  Bell i  tanımak öğrenmek için  mutlaka izleyiniz.

Doughty-Wylie Gelibolu  Haraptepe deki mezarı .

Doughty-Wylie Gelibolu  Haraptepe deki mezar taşı

 

Bell in Bağdat British Cemetery mezarlığındaki  anıt mezarı.

 

 

Churcill  ,Bell,Lawrence  Mısır da  1921

Bell  ortadoğuda  görevli iken bir  Arap bir aşiret reisi ile tokalaşırken çektirdiği  fotoğraf

Yorumlar