SULTAN 2. ABDÜLHAMİT İN MAL VARLIĞI VE HEBA OLAN MÜCEVHER KOLEKSİYONU

SULTAN 2. ABDÜLHAMİT İN MAL VARLIĞI VE HEBA OLAN MÜCEVHER KOLEKSİYONU

Son 6 padişah içinde en zengin  padişah  2. Abdülhamit tir.Şahsi  servetini   şehzadelik döneminde  Ermeni danışmanlarının  yönlendirmeleriyle , doğru  yatırımlarla,sürekli arttırarak  büyütmüştür.Padişah 1876 da tahta çıktığında  kişisel serveti  100 bin altın civarındaydı .1903  yılında dünyanın en zengin 3. Kişisiydi.Sultanın  kişisel servetiyle  alakalı  en dikkat çeken  açıklamayı  eski Türk Tarih Kurumu başkanlarından  Prof. Dr Metin Hülagü 2017  yılında yapmıştı.Metin hoca arşiv belgelerinden  yola çıkarak bir döküm çıkarmış  ve sultanın Avrupa nın çeşitli bankalarında  yüklü miktarda  parası olduğunu  beyan etmişti .Osmanoğulları   ailesine  eğer  kendilerine  başvururlarsa yardımcı olacağınıda beyan etmişti.Fakat o dönem aileden bir başvuru olmadı.Sonradan başvuru yapıldımı bilmiyorum.Metin hoca şöyle  devam ediyor Elimize yeni geçen bazı arşiv belgelerine göre 2. Abdülhamid’in, Almanların German Bank İstanbul Şubesi, Deutsch Bank of Berlin, The Reichs Banks; İngilizlerin The Bank of England; Amerikalıların New York Bank ile Fransa’da bilinmeyen bir bankada 250 milyon dolara yakın parası bulunuyordu. Varisleri bu bankalardaki paranın akıbetini araştırıp bir sonuç alabilir. Aradan geçen bir asırlık zamana rağmen şahsi mal varlığının zaman aşımına uğraması söz konusu olamaz. Yabancı bankalardaki hesapların bir şekilde korunması veya teminat altına alınmış olması gerekir” dedi

Sultan 2. Abdülhamit in  şahsi gayrimenkulleride  çok .Bursa  da  10  bin dönüm  civarı  tarım arazisi  var. Anadolu nun muhtelif bölgelerinde  2 bin 300’den fazla taşınmaz kaydı mevcut. Bu taşınmazların 1 milyon 250 bin dekarı halen 2. Abdülhamid’in üzerinde kayıtlı bulunuyor.İstanbul da çok miktarda  gayrimenkul var. Kadıköy Rıhtımı aslında 2. Abdülhamid’in kişisel malı. Alemdağ Ormanları, Hekimbaşı, Beykoz, Kurbağlı Dere’de çiftlikler ile Beşiktaş ve Tophane’de dükkanları da var.Sultanın yurtdışında kalmış  çok sayıda  gayrimenkulüde var. Balkanlar’da 4 bin 280 taşınmaz kaydı söz konusu. Bu taşınmazların 220 bin dekarı halen 2. Abdülhamid’in üzerinde gözüküyor. 560 bin dekar ise Balkan ülkelerinin hazinesine kayıtlı. Suriye’de 390, Lübnan’da 333, Filistin’de 223, Irak’ta 83, Arabistan’da 60, İsrail’de 10, Libya’da da 8 olmak üzere toplam bin 107 kayıt söz konusu. Bu kayıtlardan 3 milyon 482 bin dekarı halen 2. Abdülhamid adına kayıtlı.

Selanik’in yarısından fazlası Abdülhamid’in kişisel mal varlığı.Yalova, Yenişehir, Aydın’ın yanı sıra Kudüs, Halep, Hama, Humus, Basra, Erbil, Kerkük, Dicle, Amara, Bağdat, Medine’de çok sayıda arazi ve çiftlik bulunmakta. 2. Abdülhamid, özellikle yurt dışındaki arazileri petrol stratejisinden dolayı satın alıyor. Bu topraklar işgâl edilse bile, şahsi malların gasp edilemeyeceğini göz önüne alıyor. 2. Abdülhamid birçok arazi ve taşınmazı kendi mülkü haline getirip işgâlden kurtarmak istiyor. 1909’da haksız yere el konulan mal varlıkları 1919-1920 arasında hukuken geçersiz sayılarak yakınlarına verilmişti.Cumhuriyet  dönemi ise önce hanedan üyeleri yurt dışına sürülmüş daha sonrasında mallara  el konulup millileştirilmiş.Mallar hazineye geçmiştir.

Şimdi gelelim asıl konumuza  33  sene  devleti  her türlü iç ve dış düşmanlara  karşı büyük mücadelerle  yönetmeye çalıştı.27 nisan 1909 da  hal  fetvası ve   meclisi mebusan ın isteğiyle  Selanik ten gelen Hareket ordusunun darbesiyle   tahttan indirildi. Balkan savaşı patlayana  kadar Selanik te ailesiyle beraber gözaltında tutuldu.Savaş başlayınca  ailesiyle  beraber  Beylerbeyi sarayına yerleştirildi.75  yaşında 1918 de ölene dek burda   hapis hayatı yaşadı.

Sultan tahttan  indirildikten  sonra  Hareket ordusu içindeki bazı askerler  Yıldız sarayını  yağmaladılar.Pekçok değerli eşya  ,kitap,  evrak  çalındı.Yağmada en dikkat çeken eşya Sultanın  Cuma selamlığında kullandığı arabanın içinden çıkan orta büyüklükte bir çanta idi.Çanta içinde toplam 419 parça   değişik çeşitlerde mücevherler  çıktı.Her ne hikmetse  bu mücevherler  askerler arasında pay edilmedi .Çanta saklandı.1911  yılında  Trablusgarp  savaşı patlamış ,İtalyan ordusu Libya ya çıkarma yapmıştı.Gemiye  ,denizaltıya,  torpidoya  , mühimmata  ihtiyaç vardı.Ama para sıkıntısı vardı.Sultanın  mücevherlerinin Paris te  meşhur bir müzayede şirketi tarafından  açık arttırma ile satışa çıkartılması kararlaştırıldı.Bir çanta  mücevher  Paris e  yollandı.Fransa da  mücevher uzmanı Robert Linzeler e Osmanlı hükümeti  yetki verdi.Mücevherlerin  sigortalanması ,teşhiri , basına yapılan reklam ilanları ve katalok basımı  masrafları Linzeler e ait olacaktı.Biraz bu kataloktan bahsedelim 90  sayfalık   katalokta  27  adet   yüksek kalitede çekilmiş  fotoraf var.Katalok Fransızca .İlk sayfada sultanın altın yaldızlı tuğrası var.Sonrasında  güzel bir künye  ,devamında  1 den 419 a kadar numaralanmış mücevherlerin ebatları ,ağırlıkları, fiziksel özellikleri yazmakta.İşte  inci,elmas ,yakut,altın,platin gibi mazemelerin isimleri geçiyor.Koleksiyonda  tesbih,Sigara tabakası,kolye,yüzük,bilezik,taç,broş  gibi  ürünler var.Bu katalok İstanbul da bundan birkaç sene evvel bir müzayede  şirketi tarafından 3500 lira açılış fiyatı ile satışa çıkmıştı.Kim aldı  bilmiyorum.Gene aynı kataloktan Almanya da bir koleksiyoner  abimiz  gene açık arttırma ile  satın alıp  arşivine  eklemişti .İsmi bende saklı kalsın.Kataloğu merak edenler  için Fransız  milli kütüphanesi arama motorunda Fransızca şöyle yazıp aratsınlar Catalogue de bijoux Abdul hamid 90 sayfanın tamamını  görüntüleyebilir hatta indirip depolayabilirsiniz.Arşivde  dikkatimi çeken bir husus oldu.Mücevher fotoraflarının hiçbiri konmamış.Neden acaba ben birkaç fotorafı  başka kanallardan buldum.Ama Fransız milli kütüphanesinde maalesef göremedim .Belkide  sansürlendi  bilemiyorum.

Satış yapıldıktan sonra  toplanan paranın % 3 ü Linzeler in olacaktı.Toplanan para  komisyon kesildikten  sonra Paris Osmanlı bankasına yatırılacaktı.Açık arttırma 27 kasım -11 aralık 1911  tarihlerinde gerçekleşti .Müzayede  George Petit galerisi ve Hotel Drouot salonlarında yapılacaktı.Yapılan  reklam ve duyurular  sonrası  mücevherler 3 gün boyunca camekan içinde  sergilendiler.Bütün dünyanın jet sosyeteleri  Sultan Abdülhamit in  mücevherlerini almak için 2 salonu doldurdular.Nadide parçaların hepsi satıldı.Satış  sonrası toplanan para  yaklaşık 7 milyon Frank tır.Bu para  maalesef bankaya yatırılmamış Fransız  mücevher uzmanı Robert Linzeler parayı zimmetine geçirmiştir.

İstanbul dan  Paris e  bu işi kovalayacak kimse yollanmadı.Araya Balkan savaşı ,1. Dünya savaşı ,Kurtuluş savaşı  girdi .Mesele unutuldu gitti.Cumhuriyet dönemide   kimse bu işi soruşturmadı.Bu  konuyla alakalı Rahmetli  tarih araştırmacısı Yılmaz Öztuna ve Rahmetli gazeteci Mete Akyol  un çok teferruatlı makaleleri bulunmaktadır.

Sultanın bu kadar önemli bir çantayı neden selamlık arabasında sakladığı çözülemedi .Bu çantanın burda olduğunu yağmacılara kimin haber verdiğide meçhul.

419 parça mücevher  heba oldu gitti.

1911 yılında  basılan kataloğun künye sayfası

1911 de basılan kataloktan 2. künye sayfası

1911 de basılmış katalokta  altın yaldızla basılmış sultan 2. Abdülhamit in el Gazili tuğrası

Katalokta  bulunan en değerli parçalardan biri 2.Abdülhamit in İnci den imal edilmiş 99 luk tesbihi

 

Kataloktaki  419 mücevherden bazıları

Paris te yapılan satış sonrası  Sunday Times gazetesinde satış haberi

Yorumlar