13 °c

OSMANLI DEVLETİNDE CUMA SELAMLIĞI TÖRENLERİ

Osmanlı devletinde padişahların  Cuma namazına gidiş  törenine  Cuma selamlığı yada  Cuma alayı denirdi.Padişahlar cuma namazı için genelde selatin camilere  tercih ederlerdi  .Ayasofya , Sultanahmet,  Beyazıt  ,Eyüp Sultan ,Süleymaniye , Sultan 2. Abdülhamit dönemide çoğunlukla   Yıldız sarayı  yakınında inşa edilen  Hamidiye camisinde  Cuma selamlık törenleri  yapılmıştır.İlk dönem padişahlar  Cuma namazına at üstünde giderken  ,2. Abdülhamit dönemi    atlı araba  ile gitme  adeti gelişti .Osmanlı tarihi boyunca bu gelenek  sürekli  yaşatılmaya çalışıldı.Hastalık ve özel durumlar    harici selamlık yapılmayan en uzun dönem 1593-1595 yılları  arası yaklaşık 2 sene boyunca   ordu içindeki  isyanlar yüzünden  yapılamadı  .Son Halife Abdülmecit Efendi   Avrupa ya sürgün edilene  kadar Cumhuriyetin ilk yıllarındada  bu tören gerçekleşmiştir .Cuma selamlığı töreni  halka açık bir tören olması  sebebiyle  gayet önemli  bir olaydır .En önde padişah  arkasından şehzadeler  ,nazırlar ,paşalar  namazın kılınacağı  camiye doğru  tek sıra halinde hareket ederlerdi  .Sultan Vahdettin ve son Halife Abdülmecit Efendi dönemlerinde  İstanbul işgal edildiğinde  dahi  bu töreni sürekli yaptılar .

18.Yüzyıl sonlarına doğru  halktan  gelen şikayetleri  Cuma günlerinde  toplanması  alınması uygulanaması başlatıldı .Önceden dilekçelere yazılan şikayetler  Selamlık töreninde   bulunan görevliler  aracılığıyla toplanıp  saraya  iletilirdi .2. Abdülhamit  döneminde Selamlık töreninde  bazı değişiklikler  yapıldı  .Sultan camiye atlı araba ile ilk defa bu dönem gitti .Bando padişah saraydan çıkarken marşla  törene başlanırdı .Yabancı misafirlerin ve sefirlerin  töreni rahat izleyebilmesi için özel yerler ayarlanır  .Güvenliği  sağlanırdı .Sultan 2.Abdülhamit döneminde   saraya  muhafız birliği  kuruldu .Bu  birliğe  Söğüt muhafızları  adı verildi.

Söğüt muhafızları 200 askerden oluşan sürekli padişahı koruyan  atlı koruma birliği idi .Kendilerine has  süslü kıyafetleri vardı .Seçmeler yapılırken Kayı boyundan  Karakeçili aşiretinden seçilirlerdi .Askerler  sakallı yada sakalsız  olabilirdi .5 vakit namazını kılanlar tercih edilirdi  .Genelde uzun boylu  olanlar seçilmiştir .Söğüt te Ertuğrul Gazi  türbesi önünde yemin töreni yapıldıktan sonra gerekli eğitimleri  alan askerler  İstanbul  Yıldız sarayında  göreve başlardı .Padişah nereye giderse, önünden ve   arkasından gidip  güvenliği  sağlarlardı .At üstünde  sağ ellerinde  90 derece dik mızrak taşırlar.Mızrağın alt ucunu  atın üzengi demirine dayarlardı .Söğüt muhafızları   Sultan Abdülhamit dönemi  kurulup  5. Mehmet  Vahdettin  ve son Halife  Abdülmecit Efendi Avrupa ya sürgün edilene kadar yaklaşık yarım asır   görev yaptılar .

Sultan 2. Abdülhamit dönemi   Cuma selamlıklarında yaşanmış çok önemli bir olay var.  1905  yılında  Ermeni terörist bir  grup sultana suikast  planladı .Doğu Anadolu da Bağımsız bir Ermeni  devleti kurmak için  çalışan Ermeni  devrimci federasyonu  bir grup  suikast öncesi  Yıldız sarayı ve Hamidiye cami civarlarında keşif yaptılar.Sultanın saraydan camiye araba ile ne kadar sürede geldiği  hesaplandı  .Saray ile cami  arası 1 dakika  42 saniye sürüyordu. Namaz süresi hesaplandı .Camiye kaçta giriliyor kaçta çıkılıyor Titizlikle kayıt altına alındı .21 temmuz 1905 tarihi suikast için seçildi .Zaman ayarlı  içi küçük demir parçalarıyla doldurulmuş 80 kg lık bir bomba  araba içine,  yerleştirilip cami önüne önceden bırakıldı .Padişah namazdan çıkacağı zaman bomba patlayacaktı  .Öyle ayarlanmıştı .Fakat teröristlerin hesaplayamadığı küçük  bir detay planı bozdu .Namaz sonrası, padişah tam çıkacakken  ,Şeyhülislam Cemalettin Efendi  sultanla bir meseleyi konuşmak istediğini belirtti. İkili  konuşurken cami önüne araba içinde bırakılan bomba  korkunç bir gürültü ile patladı .Padişah cami içinde olduğu için ,olaydan yara almadan kurtuldu .Dışarda cami önünde ortalık bir anda savaş alanına döndü .Olay yerinde 26 kişi hayatını kaybetti .58 kişi yaralandı .20 at telef oldu .Sağa sola patlamayla dağılan şarapnel parçaları,  binalara ve önüne çıkan herşeye zarar verdi .Patlamanın olduğu noktada 70 cm derinliğinde bir çukur oluştu .

Olay yerinden toplanan delillerle  suikastı planlayan yardımcı  olan  yaklaşık 40 kişi tespit edildi .Liderlerinin Belçika vatandaşı Edward Jorris olduğu tespit edildi .Zanlıların çoğu yakalandı .Kısa sürede liderleri Jorris te  yakalandı .Jorris  yargılanırken Başta Belçika hükümeti olmak üzere  pekçok Avrupa ülkesi  ayağa kalktı.Jorris in  Belçika ya iade edilmesi  için diplomatik süreç  başlattılar  .Yargılama sonrası mahkeme  idam cezası verdi  .Yaklaşık  6 ay süren hukuki süreç ve Avrupalı devletlerin baskısı sonrasında   Sultan Abdülhamit idam cezasını müebbet hapise  çevirdi .Pasaportuna el konulup  Avrupa ya sınırdışı edildi .Yapılan tahkikat sonucu sadece suikast girişimi için 300 bin Frank para harcandığı  tespit edilmiştir .

Sultan 2. Abdülhamit  döneminden itibaren  Cuma selamlığı  törenleri  filme çekilmiştir  .Sultan   Abdülhamit dönemi  Rusların çektiği çok kaliteli bir film restore edilmiş günümüze ulaşmıştır .Sultan 5. Mehmet ,Sultan Vahdettin ve son Halife  Abdülmecit Efendi ninde Selamlık törenlerine  ait film  kayıtları restore  edilmiş günümüze ulaşmıştır .Avrupa da pekçok ülkede kraliyet ailelerinin   törenleri  gelen yabancı turistler için canlandırılmaktadır .Neden ülkemizdede  Selamlık töreni  canlandırılmıyor?  Bu konuyla  Kültür bakanımızın  ilgilenmesini çok isterdim .Yabancıların tarihin derinliklerinde kalmış bu ritüeli yerinde görmeleri  güzel olmazmı ?

Cuma selamlığı  törenlerini  izlemek ,padişahı yakından  görmek için hem yerli halk, hemde dünyanın çeşitli ülkelerinden gelen  ziyaretçiler törenin yapılacağı güzelgah üzerinde,  en güzel yerleri kapmak üzere birbirleriyle yarışırlardı. Dönemin Avrupalı seyyahları  törenleri  fotoraflamıştır .Osmanlı dönemi yerli yabancı pekçok editör , Selamlık  törenlerinin kartpostallarınıda renkli ve siyah beyaz  basıp piyasaya sürmüştür .Makaleme  kendi arşivimdeki  4  selamlık töreni temalı  kartpostallardan 3  adetini ekledim inceleyiniz .Yabancı  bir arşivdende sıradışı başka bir fotoraf ekledim .Bu fotorafta sultan Abdülaziz  Ortaköy camisine Büyük ihtimalle ,Cuma namazı kılmak için 1868 yılında   Saltanat kayığı ile geliyor .Pascal \ Sebah ikilisinin çektiği nefis bir fotoraf .Bu nadide görüntü Rosetta arşivinden alınmıştır. Resmi büyüterek inceleyiniz .

 

 

YORUM YAZIN

adınız ve soyadınız ile yorum yapabilirsiniz
YAZIYA İLK YORUMU SİZ YAPIN

Diğer Yazıları

Tüm Yazıları

Son gelişmelerden anlık haberdar olabilirsiniz.
istiklal.com.tr bildirim ile, web sitesine girmeden de haberleri takip edebilirsiniz.