328 Defa Okundu

Çin, en az dört büyük kalkınma finansmanı kuruluşunda lider veya belirleyici bir rol oynuyor: Asya Altyapı Yatırım Bankası (AIIB), Yeni Kalkınma Bankası (NDB), İpek Yolu Fonu (SRF) ve Çin-Afrika Kalkınma Fonu (CADF) Çin Kalkınma Bankası. Bu dördü, aynı zamanda Çin’in İpek Yolu için kilit kalkınma finansmanı kurumlarıdır. Kilit coğrafi odak alanlarında, kalkınma finansmanında baskın bir rol oynayabilmelidir. Çin finansman modelinin, Batı’dakilerden önemli ölçüde farklı olmadığı söylenebilir. Kalkınma finansmanı kurumları farklılık göstermektedir. Bu nedenle, bazı uzmanlar BRI’yi ek bir kalkınma finansmanı kaynağı olarak selamlamayı, genellikle yerleşik kalkınma finansmanı kurumlarıyla birlikte çalışmayı ve bunlara karşı çalışmamayı savunmaktadır. Bu rakamların pratikte ne anlama geldiği her zaman net olmamakla birlikte, yukarıda bahsedilen dört kuruma toplamda 200 milyar ABD doları sermaye verilmiştir. Karşılaştırma için, Dünya Bankası’nın 275 milyar dolarlık kayıtlı sermayesi var, ancak bu miktarın sadece %6’sı (16,5 milyar dolar) hissedarları tarafından ödendi. Gerisi “çağrılmamış”, yani üye devletler gerekirse ek sermaye sağlamayı taahhüt ettiler. Aynı şeyin Çin merkezli dört kalkınma bankası ve fonu için de geçerli olması muhtemel. SRF ve CADF yıllık hesapları yayınlamaz, ancak AIIB ve FIS yayınlar. Buna göre, AIIB 2017 sonunda 19 milyar ABD doları ödenmiş sermayeye sahipken, NDB 2022 yılına kadar 10 milyar ABD dolarına ulaşma yolundadır. Bu rakamları gerçek değeriyle alırsanız, AIIB’nin tek başına Dünya Bankası’ndan ve NDB’nin Asya Kalkınma Bankası’nın 7 milyar ABD dolarından daha fazla doğrudan emrinde sermayesi vardır. Bu rakamların doğru olup olmadığına bakılmaksızın, Çin’in BRI için önemli bir mali yastığı var. Asya Kalkınma Bankası (ADB), Asya’nın gelişmekte olan ülkelerinin (Çin dışında) yılda 308 milyar ABD doları tutarında altyapı harcamalarında karşılanmamış ihtiyaçları olduğunu tahmin ederken, Afrika Kalkınma Bankası, Afrika’nın karşılanmayan ihtiyaçlarını 68-108 milyar ABD doları. Bu rakamlar şişirilmiş olsa bile, Çin’e bağlı kalkınma kurumlarının yıllık kredileri, bu ülkelerin yıllık kredi ihtiyaçlarının sadece küçük bir kısmını temsil ediyor.

 

ABD ile Yeni Bir Soğuk Savaş

ABD ile Çin arasındaki ticaret savaşı, Yeni İpek Yolu’nun ortaya çıkmasının ne sonucu ne de nedenidir. Donald Trump’la küresel ekonomi için olumsuz sonuçları olan açık bir çatışma olmasına rağmen, Donald Trump göreve başladığında da başlamaz. Kesin olan şu ki, küreselleşmenin mevcut aşamasında, Çin’in daha da genişlemesine ABD’nin tüm önemli çok taraflı anlaşmalardan dramatik bir şekilde çekilmesi eşlik ediyor. Aynı zamanda Çin, çok taraflı kurumlar ve anlaşmalardaki etkisini genişletmeye çalışıyor. ABD ile ticaret savaşı, BRI’nin Çin için önemini, askeri ve siyasi boyutların daha önemli bir rol oynayabileceği yeni, daha yüksek bir düzeye çıkarabilir.

 

Kronik Ticaret Açığı

Çin’in yükselişi, 1970’lerde Nixon’ın Halk Cumhuriyeti’ni ziyaretiyle desteklendi. 2000 yılında DTÖ’ye kabul edildikten sonra, Çin’in dünyaya ve özellikle ABD’ye ihracatı, birkaç istisna dışında hızla artmıştır.

Massachusetts Teknoloji Enstitüsü tarafından ampirik olarak sağlam temellere dayanan bir araştırma, 1990-2007 döneminde, ABD’de endüstriyel istihdamdaki düşüşün yaklaşık dörtte birinden Çin’den yapılan ithalatın sorumlu olduğunu göstermiştir. ABD ekonomisinin en önemli endüstriyel çekirdeği olan “Üretim Kuşağı”, yüksek işsizlikle birlikte endüstriyel bir çöl olan “Pas Kuşağı”na dönüşmüştür. Trump, yerel otomobil ve çelik üretiminin çöküşünden Çin ve Almanya’yı sorumlu tutuyor. Ancak nedenler çok daha karmaşıktır ve küreselleşmedeki kapitalist üretimin mantığıyla ilgilidir. Bazı nedenler yereldir ve Amerika Birleşik Devletleri'nde bulunur. ABD tarafından teşvik edilen ticaret liberalizasyonu ile ABD şirketleri, üretimlerini Asya ve Latin Amerika’daki düşük ücretli ülkelere kaydırdı. Aynı zamanda, ABD finans piyasaları, 1980’lerin sonundan itibaren, mali piyasaların liberalleşmesinin sonucu olarak, 1987 ve 1999 yılları arasında bir patlama yaşadı. Yabancı sermaye ABD bankalarına yatırım yapıldı.

1980’lerin neoliberal para ve finans politikaları böylece bugün halen daha ABD ekonomisini belirleyen bir finansal oligarşinin oluşumuna yol açtı. Çin başından beri ABD için büyük bir tehdit olarak algılansa da karşılıklı ticaretin getirileri risklerden daha büyüktü. Ekonomik karşılıklı bağımlılık, siyasi yakınlaşma olmaksızın otuz yıl içinde derinleşti. Halk Cumhuriyeti’nde, insan hakları ihlallerine karşı alınan tedbirler ihtiyaca ve krize göre ertelendi veya azaltıldı. Bunun değişip değişmeyeceği belirsizliğini koruyor. BRI, iki dünya gücü arasında giderek artan küresel statü rekabeti olan “çatışma sendromunu” alevlendiriyor gibi görünüyor. ABD’de, şu anda Çin’in gerçek gücü ve aynı anda ABD’nin zayıflaması konusunda partiler arası bir korku var. Yeni İpek Yolu ile Çin-Amerika rekabetinin çeşitli boyutları yoğunlaşıyor: ekonomik, politik, teknolojik ve askeri.

ABD hükümeti için BRI, yeni bir “jeoekonomik dünya düzenine” yol açabilecek başka bir zorluktur. Bu arada ABD’nin, Çin ile genişleyen ticaret açığı üzerindeki ticaret anlaşmazlıkları diğer alanlara da yayıldı. ABD, Çin’i tamamen haksız yere para manipülasyonu, korsanlık ve korumacılıkla suçluyor. Bu tür iddialar, birbirlerinin ihracatına cezalandırıcı ve karşı cezai tarifeler uygulanmasına yol açmıştır. ABD’li ekonomistler arasında, Trump tarifelerinin ABD ekonomisine yarardan çok, zarar verdiği konusunda geniş bir fikir birliği var. Yeni İpek Yolu ile Çin, ticaret çatışmasının şiddetlenmesine hazırlanıyor ve bugünlerde, ABD adına da stratejik öneme sahip, yeni alternatif pazarlara doğru ilerliyor. BRI, mevcut jeopolitik çatışmanın yeni paradoksunu gösteriyor: Çin küresel varlığını artırırken, ABD korumacılık yoluyla giderek daha fazla izole oluyor. Çin, böylece uluslararası ticaret ilişkilerini hızlandırıyor, aynı zamanda yeni teknolojilere ve hammaddelere daha fazla erişim sağlıyor. Çin, siyasi etkisi sayesinde yeni siyasi standartlar da belirleyebilir. Dolayısıyla uluslararası örgütleri de siyasi olarak baltalar. Otoriter hükümetlerle iş birliği böylece ek bir ideolojik boyut kazanır.

 

 

Yorumlar