364 Defa Okundu

2008 yılında, dünya etkinliğine gelmeden önce, özellikle Çin ve Hindistan olmak üzere, yükselen Asya ülkelerinin evrimini de göz önünde bulundurmak gerekmektedir. Batı’nın refah içinde yaşadığı yıllarda, Doğu’da komünist ve popülist bir rejimin varlığına rağmen, uluslararası ticarete açılmasıyla kendi modernleşmesini gördü. Bu güçler, yirmi yılda (1980-2000), ABD üretim seviyelerine ulaşmayı başardıkları için, “yeni devler” olarak da bilinirler. Aslında bu yıllar, 1989’da Berlin duvarının yıkılmasının ve planlı ekonomilerin yıkılmasının ardından, yeni bir dünya dengesi tanımına yol açan küreselleşme yıllarıdır. 1980’er boyunca ABD, ülkeye sermaye akışını destekleyen yüksek faiz oranları, finansal sistemi destekleyen, hammadde fiyatları ile desteklenen işgücü ve kredi piyasasının liberalleşmesiyle genişleyen bir ekonomik aşama gördü. Petrol şoklarına rağmen düşük kalmayı başardı. Ayrıca askeri sektöre de büyük yatırımlar yaptılar. Bu da kamu borcunun korkunç şekilde artmasına neden oldu. Ancak daha sonra, Amerikan hükümeti, teknoloji sektörünü daha fazla teşvik ederek, daha fazla uluslararası açıklığı destekleyerek bunu azaltmayı başardı. Böylece 90’ların ikinci yarısında, GSYİH’nın %4 oranında artmasına ve işsizliğin de aynı oranda azalmasına yol açtı. Ancak bu arada Çin, otoriter siyasi sistemine rağmen, bir dizi kapitalist reform uygulayarak endüstriyel sistemi geliştirmeyi başardı. Komünler kaldırıldı, tarım sektörünün çoğu endüstriyel sektör ve vergi sistemi tarafından emildi. Maliyenin iyileştirilmesi ve siyasi olandan bağımsız hale getirilmesi, ülkeyi modernleşmeye yönlendirdi. Aslında veriler, Çin GSYİH’sının, 1978’den beri ortalama %10 oranında sürekli arttığını, ayrıca mevcut ölçek ekonomilerinin çektiği ülkedeki yabancı yatırımları destekleyen düşük işgücü maliyeti sayesinde olduğunu gösteriyor. Gerçek bir dev haline gelen, yerini küreselleşme olgusuna müdahil olan bir başka ülke, özellikle yeni bin yılın başında hizmet sektörüne yatırım yapan ve GSYİH’sını üçte iki oranında artırmayı başaran Hindistan aldı. İş gücü, çok düşük ve büyük çokuluslu şirketleri çekiyor. Çin’den farklı olarak Hindistan, sanayileşme yoluyla tarımsal nüfusu absorbe edemedi. Bu nedenle yoksulluk oranı halen daha çok yüksek. Yüzyılın sonunda oluşturulan Doğu ve Batı arasındaki denge, 2001 yılında Batı’nın ekonomik gücünün simgesi olan İkiz Kuleler’e yapılan saldırıyla alt üst oldu. O zamandan beri para politikası tercihleri ​​belki de yeterli değildi, öyle ki birkaç yıl sonra 29’dan sonraki en büyük ekonomik kriz patlak verecekti. Aslında, 2001’de Fed faiz oranlarını 6’dan indirmek zorunda kaldı. %1’e kadar, böylece borç lehine ve likiditenin yayılması, sonuç olarak dolar da değer kaybetti ve ithalatı daha zor ve pahalı hale geldi. Hammadde fiyatları esas olarak Çin’in büyük talebi nedeniyle yükseldi ve zenginlik yalnızca en zenginlerin elinde yoğunlaşarak nüfusta büyük farklılıklara neden oldu. Ancak, bankacılık ve finans sisteminin tutumu olumlu olmaya devam etti. Aslında bankalar, düşük faiz oranları nedeniyle piyasaları deregüle ederek, özellikle gayrimenkul sektöründe kredi vermeye devam ettikleri için, tüketim yüksek olmaya devam etti. Ancak spekülatif bir “balon” yaratarak, borca ​​girdik ama aynı zamanda harcayabilirdik. Alt sınıf olarak da bilinen bu tür riskli krediler, bankalar tarafından yatırım fonlarında menkul kıymetleştirilmiş ve müşterilere satılmıştır. Dahası, diğer finansal araçlarla birlikte, esasen tasarruf sahiplerinin güvendiği aynı bankalar tarafından değil, özellikle bu amaç için kurulmuş finansal şirketler tarafından yönetiliyordu. Bu, yüksek riskin algılanmaması ve bankaların yaptığı temerrütlerin ne olduğundan habersiz müşterilere aktarılması anlamına geliyordu. Bu nedenle, borçluların temerrütlerinin spekülatif balon olgusunu artırma eğiliminde olduğu ve Fed’in enflasyonu önlemek için faiz oranlarını yükseltmek zorunda kaldığı, 2006 yılında mülk satın almak için yüksek faizli ipotek sistemi çöktü. Birçoğu kendilerini bir iflas durumunda buldu ve varlıklarını pazarlık fiyatlarından satmak zorunda kaldı. Tüm bunların etkisi borsalarda etkili oldu, çünkü büyük Amerikan bankaları bile yatırım fonlarına faiz ödeyemez hale geldi. 2008’de Lehman Brothers iflas edince, kriz dünyanın geri kalanına da sıçradı. Ancak krizin finansaldan reele geçmesi beklenmiyordu. Bir yıl içinde dünya GSYİH’si %2,2 oranında düşerken, Çin ve Hindistan gibi ülkeler daha az etkilendi. Daha sonra, birçok uluslararası otoritenin en acil ihtiyacı, geçmişteki anlaşmaları yenileyerek, çeşitli ülkeler arasındaki ticari ve mali ilişkilerin düzenini yeniden sağlamak için yeni bir zirve düzenlemek nedeniyle, literatürde Bretton Woods II ifadesi kullanılmıştır. Krizin patlak vermesinden önce bile, eleştirmenler arasında bu tür bir olayı öngörmelerine neden olan bir rahatsızlık hissi ortaya çıkmıştı. Aslında 2003’te, M. Dooley, Folkerts-Landau ve Garber (DFG), “Yeniden canlanan Bretton Woods” milenyumun başında, yeni bir düzen tanımlamak için yeniden kuruldu. Zira Soğuk Savaş’tan sonra, Asya ülkeleri para biriminin devalüasyonuna dayalı bir strateji seçmişti. Ticaret ve sermayenin kontrolü rezervlerin birikmesi üzerine, böylece ihracata dayalı ekonomik kalkınmayı destekledi (bu, Avrupa ve Japonya tarafından ilk Bretton Woods’ta kullanılan çevresel stratejinin aynısıydı).

 

Yeni bir Bretton Woods

1944’te düzenlenen konferans, dünya savaşından etkilenen çeşitli ülkelerin, uluslararası bir para sistemi için anlaşmaları nasıl tespit edebildiklerinin bir örneğiydi. Bu nedenle bu olay, bir tür model haline geldi. Asya pazarları ortaya çıktıkça, özellikle Çin, başlangıçta çevresel de olsa önemli bir rol üstlendikçe, dünyanın kaderi değişiyor gibiydi. Şimdiye kadar çevre ülkelerden Avrupa ve Japonya, merkezi hale gelmişti. Merkez-çevre Bretton Woods modeline göre yerlerini Çin işgal edecekti. Aslında, 2000’lerin başında, 1930’ların Büyük Buhranı’ndan sonra, en feci olan 2008 ekonomik krizinin patlak vermesinden sonra, tartışmaları yeniden canlanan birçok bilim adamının tartışma konusu olan New Bretton Woods’tan söz ediliyordu. Kısa sürede, Amerikan krizi küresel hale geldi. Çeşitli devlet başkanları, durumu yönetmek ve yeni anlaşmalar formüle etmek için yeni bir toplantıya ihtiyaç duydular. Gerçekte, bu tür bir olay, başlangıçta Washington’da o sırada gerçekleşen G-20’ye ima edilmiş olsa bile, asla olmadı. Krizin etkisini daha az hisseden tek ülke Çin oldu. Bu nedenle, ikincisinin dünya düzeyinde onaylanmasıyla birlikte, uluslararası dengelerin yeniden tasarlanması gerekiyordu. Çin, ilk Bretton Woods’un girdiği sırada, Avrupa ve Japonya tarafından uygulanan kalkınma stratejilerini kullandığından, bazı ekonomistler Bretton Woods’un toparlanmasından söz ettiler.

 

Dooley Folkerts-Landau ve Garber’ın Önerisi

Pek çok bilim adamı arasında, Deutsche Bank’a bağlı ekonomistler olan Dooley, Folkerts-Landau ve Garber, kendilerini ayırt ettiler. Bunlar, 2000’lerin başındaki uluslararası para sisteminin, 1950’lerde geliştirilene çok benzediği gözlemine dayanarak, “Yeni veya Yeniden Canlandırılmış” Bretton Woods ifadesini türetti. Bu nedenle, küresel düzeyde yapının her zaman aynı olduğu ve sanayileşmiş ülkelerdeki, yükselen ekonomilerdeki hemen hemen herkesi kapsayan ve “merkez-çevre” dinamiği yaratan bir tür model haline gelen ikiden fazla ayrı sistem denilebilir. İzlenim şu ki, zaman içinde birçok ülkenin gelişmesiyle birlikte, bu sistem sürekli olarak yeniden yükleniyor. İkinci Dünya Savaşı’nın sonunu bir düşünün. Merkezde galipler ABD ve AB ve Japonya, ihracata dayalı stratejilerini uygulayarak, aynı zamanda uluslararası bir merkez olmayı başaran çevre ülkeler, zamanla, onların yerini yükselen Asya pazarları aldı. Ekonomistlere göre, SMI’nin, kendi gelişimi için ihracata dayalı bir strateji seçen bir çevre, hiçbir durumda ölçülemeyecek kadar düşük işçilik maliyetleri ile rekabet edemeyecek bir merkezin varlığında kendiliğinden gelişmesi, yeni bir sisteme yol açmaktadır. Elbette, Amerikan borç pozisyonunun düzeltici mekanizmalar üretmeden zaman içinde büyüdüğünü gören bu yapının, istikrarı ve sürdürülebilirliği konusunda güçlü eleştiriler var. Aslında, cari açık, savaşın hemen ardından gelen yıllardan beri, dünyanın en büyük gücü olan Amerika Birleşik Devletleri’nin, sadece ekonomik alanda değil, aynı zamanda harcama yaparak, genişletici politikalar uygulamak zorunda kalması nedeniyle, her zaman en büyük sorun olmuştur. Buna Malezya, Hong Kong ve hepsinden önce Çin gibi yükselen ekonomiler sorunu eklendi. Bunlar, aslında ulusal merkez bankaları aracılığıyla para birimlerini neredeyse sabit bir şekilde ana para birimi olan dolara sabit tutmaya çalıştılar. O kadar ki, para birimindeki devalüasyonun tercih ettiği ihracat nedeniyle ödemeler dengesi fazlaları bile devlet düzeyinde yönetiliyordu. Bütün bunlar, güçlü bir finansal sistemin yokluğunda, para politikası hedeflerini kolaylaştırmak içindi. Ayrıca, para birimlerine yönelik dış saldırıları önlemek için merkez bankaları, uluslararası rezervler (hem hisse senetleri hem de varlıklar) biriktirmiştir. Bu yarı sabit oran ve biraz düşük değerli, bir para birimi talebi, istikrara kavuşturmayı mümkün kıldı. Asya ihracatı ağırlıklı olarak ABD’ye yönelik olduğundan, bu durum açıklarının artması ve korumacı önlemlerle olmasa da yönetilmesinin zorlaşması anlamına geliyordu.

Yorumlar